Belastingen heffen om het klimaatprobleem aan te pakken is een delicaat onderwerp. Het gaat dan ook om een krachtig instrument dat een grote impact kan hebben. Dit is waarschijnlijk de reden waarom de meningen zo sterk uiteenlopen wanneer er gepraat wordt over de concrete invoering van een CO₂-prijssignaal. Tussen vakbonden, milieuorganisaties en ontwikkelingsorganisaties is het mogelijk om tot een gezamenlijk standpunt te komen. Met de werkgeversorganisaties zijn er veel meer meningsverschillen. Kan zo'n heffing er komen in België of moet dit op internationaal niveau afgesproken worden? Moeten de bedrijven ook betalen of geldt het prijssignaal enkel voor de gezinnen? Wat doen we met de opbrengst van een CO₂-heffing? Zijn deze middelen bestemd voor de schatkist, de gezinnen, de bedrijven of dienen ze bv. ook om onze klimaatschuld met de landen in het Zuiden af te betalen? Hieronder geven we een overzicht van de knelpunten in het maatschappelijk debat. 

1. via een "prijssignaal consumptie" om de overstap naar meer wenselijke productie- en consumptiepatronen aan te moedigen,
2. en een "prijssignaal gebaseerd op externaliteiten" om de kostprijs te vertalen van negatieve externe factoren zoals de klimaatproblematiek die niet weerspiegeld worden in de marktprijzen van goederen en diensten.

De doeltreffendheid van een CO₂-prijssignaal moet dan ook voor beide factoren nagegaan worden. Wordt er effectief een duurzame gedragsverandering gerealiseerd? En, worden de kosten vergoed van de door CO₂ veroorzaakte vervuiling?

Over de theoretische onderbouwing van het CO₂-prijssignaal bestond er dus consensus tussen de maatschappelijke organisaties. Over de concrete modaliteiten met betrekking tot de effectieve invoering van zo'n heffing veel minder. De volgende knelpunten kwamen aan de oppervlakte:

Een CO₂-heffing of een heffing op CO₂ én energie?

Het ACV, samen met de andere vakbonden, milieu- en ontwikkelingsorganisaties benadrukken dat in de strijd tegen de klimaatverandering de focus moet liggen op energie sparen en de energie-efficiëntie bevorderen. Hoe minder energie er verbruikt wordt, hoe makkelijker en goedkoper het zal zijn om de CO₂-reductiedoelstellingen te verwezenlijken. Daarom stellen we voor om in België de huidige energiebelasting te verhogen en te baseren op de energie-inhoud van brandstoffen en aan te vullen met een CO₂-belasting. De werkgeversorganisaties van hun kant weigeren elke koppeling van het CO₂-prijssignaal met de energiebelastingen.

Een CO₂–heffing en de indexering van de lonen.

De werkgeversorganisaties gebruiken de discussie over de CO₂–heffing om (nogmaals) de automatische indexering van de lonen in vraag te stellen. Ze stellen dat de automatische verhoging van de lonen het CO₂-prijssignaal aanzienlijk verzwakt, waardoor consumenten minder geneigd zullen zijn om hun gedrag te veranderen. Daarnaast is er het klassieke argument van de loonkostenhandicap ten opzichte van onze drie buurlanden die zal toenemen. In de FRDO was er een brede coalitie van vakbonden, milieu- en ontwikkelingsorganisaties die er nadrukkelijk op wezen dat de invoering van een CO₂-taks op energie in geen enkel geval als argument mag worden gebruikt om de gezondheids- en de prijsindex te wijzigen. Samen met de andere vakbonden benadrukte het ACV dat de loonkosten reeds sterk omkaderd zijn door de gezondheidsindex en door de 'wet van 1996 tot bevordering van de werkgelegenheid en tot preventieve vrijwaring van het concurrentievermogen', zodat een indexwijziging niet nodig noch gerechtvaardigd is. Daarenboven beklemtonen we dat een (voldoende hoge) prijsverhoging de mensen er wel degelijk toe zal aanzetten een vervangmiddel te zoeken of minder van het product te verbruiken, zelfs als de lonen geïndexeerd zijn.

Impact op gezinnen en bedrijven.

De vakbonden, milieu- en ontwikkelingsorganisaties wijzen er op dat de invoering van een CO₂-taks verhoudingsgewijs een grotere impact zal hebben op de meest kansarme gezinnen. Om aan dit probleem tegemoet te komen is het noodzakelijk een compensatie te garanderen voor de meest kansarme gezinnen (laagste inkomens en uitkeringsgerechtigden) via bv. maatregelen voor energie-efficiëntie. De werkgeversorganisaties stelden in het FRDO-advies dat de mogelijke impact op de meest kwetsbare gezinnen meegenomen moet worden in de analyse.
De werkgeversorganisaties kanten zich vooral tegen de invoering van een CO₂-taks voor ondernemingen enkel in België. Een CO₂-taks kan uitsluitend overwogen worden op internationaal (wereld-) niveau, of als dit niet kan op Europees niveau. De CO₂-taks mag volgens deze organisaties geen betrekking hebben op de bedrijven die moeten deelnemen aan het Europees emissiehandelssysteem (ETS), noch op de sectoren of ondernemingen die een vrijwillige overeenkomst hebben afgesloten. Daarenboven stellen deze organisaties dat ook de kleinere bedrijven (die niet onder de ETS vallen) moeten kunnen genieten van dezelfde toepassingsvoorwaarden van de taks als de voorwaarden van het ETS-systeem (vrijstellingen voor bedrijven die onderhevig zijn aan internationale concurrentie, gunstige invoertermijnen, gebruik van flexibele mechanismen).
De vakbonden, milieu- en ontwikkelingsorganisaties stellen dat een taks op Belgisch niveau voor bedrijven overwogen moet worden indien globale of Europese instrumenten niet blijken te volstaan om de energie-efficiëntie van de bedrijven aanzienlijk te verbeteren en hun CO₂ -uitstoot voldoende te verlagen. Dit dreigt het geval te zijn voor de ETS-bedrijven aangezien een aanzienlijk deel van de emissierechten gratis wordt uitgedeeld en er door de economische crisis een –bijkomend– overschot aan emissierechten wordt gegenereerd. Daarom pleiten wij in de eerste plaats voor een verbetering van het ETS systeem, vooral een maximale veiling van de emissierechten. We pleiten eveneens voor de invoering van een Europese regulator die een minimumprijs moet bepalen en een zekere stabiliteit van deze prijs moet garanderen, wat nodig is om de noodzakelijke investeringen mogelijk te maken. We zijn eveneens van mening dat non-ETS-bedrijven niet vrijgesteld kunnen worden van de taks. Indien non-ETS bedrijven zwart op wit kunnen aantonen dat ze onderhevig zijn aan internationale concurrentie, kan een bijkomende compensatie (geen vrijstelling deze dreigt immers effectiviteit van de maatregel te niet te doen) voor deze bedrijven overwogen worden.

Gebruik van de opbrengst van de taks

Er was consensus binnen de FRDO dat de invoering van een CO₂-taks niet mag gebeuren vanuit een pure begrotingslogica maar moet passen binnen een milieuprogramma dat tot doel heeft een prijssignaal te geven. Daarnaast gaven de vakbonden, milieu- en ontwikkelingsorganisaties aan dat de opbrengsten tegelijk naar interne investeringsmaatregelen moeten gaan waarmee wij onze emissies kunnen verlagen (via o.a. verhoging van de energie-efficiënte, investeringen in hernieuwbare energie, industriële reconversiestrategieën) én naar een klimaatbeleid ter ondersteuning van de ontwikkelingslanden. De werkgeversorganisaties benadrukten dat er geen sprake kan zijn van de lasten voor de ondernemingen, inclusief de zelfstandigen, te verhogen. De belastingen die door de ondernemingen/sectoren worden betaald, moeten dus aan dezelfde ondernemingen/sectoren worden terugbetaald om hen te helpen de overgang naar een lagekoolstofeconomie te financieren.

Uit deze discussie blijkt overduidelijk dat er over een aantal cruciale punten met betrekking tot de invoering in ons land van een CO₂-heffing nog zeer grote meningsverschillen bestaan tussen de maatschappelijke organisaties. Het is alvast een positief teken dat de vakbonden, milieu- en ontwikkelingsorganisaties tot gezamenlijke standpunten konden komen.